Δικηγόροι και δημοσιότητα: Τα όρια του υπερασπιστικού λόγου

Είναι προφανές, ότι δηλώσεις που προβλήθηκαν υπέρμετρα το τελευταίο χρονικό διάστημα στα πλαίσια πολύκροτης υπόθεσης και περιλαμβάνουν ανεπίτρεπτες γενικεύσεις για κατηγορίες πολιτών, ομοφοβικά σχόλια, προσβλητικούς και υβριστικούς χαρακτηρισμούς για παράγοντες των αντιδίκων και γενικότερα διαπνέονται από αλαζονεία αντί για την απαιτούμενη ευπρέπεια και μετριότητα, είναι πειθαρχικά ελεγκτέες, αλλά κυρίως – και ευτυχώς - είναι αποδοκιμασμένες από την συντριπτική πλειοψηφία των δικηγόρων και της κοινωνίας και η θέση τους βρίσκεται στο δικηγορικό περιθώριο, όπως η εξαίρεση που απλά επιβεβαιώνει τον κανόνα.

Δικηγόροι και δημοσιότητα: Τα όρια του υπερασπιστικού λόγου

ΓΡΑΦΕΙ Ο *ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ

«Η εμπλοκή του συνηγόρου στην έκφραση των συμφερόντων και την υπεράσπιση των δικαιωμάτων του εντολέα του, και όταν είναι οικονομική μη παραγωγική, είναι κοινωνικά αναγκαία. Και αυτό διότι μόνο με την συμμετοχή του δικηγόρου στην δίκη και γενικότερα την εκπροσώπηση του εντολέα του, καθίσταται δυνατή η άσκηση όλων εκείνων των δικαιωμάτων, ιδίως του κατηγορουμένου, που η αναγνώριση και η θεσμοθέτηση τους τον μετέβαλαν από απλό αντικείμενο και μέσο απόδειξης σε υποκείμενο της ποινικής δίκης.
Όμως, η πραγμάτωση του ρόλου του υποκειμένου της ποινικής δίκης δεν είναι εφικτή χωρίς την συμμετοχή και την δράση του συνηγόρου, διότι τότε μόνο αποκτά ουσιαστικό περιεχόμενο η θεμελιακή αρχή του σύγχρονου δικαίου, ότι ο κατηγορούμενος είναι υποκείμενο της ποινικής δίκης εξοπλισμένο με σειρά δικαιωμάτων και ευχερειών για να μπορεί να προστατεύει τον εαυτό του και να εξασφαλίζει τον σεβασμό, που κατά το Σύνταγμα οφείλεται.
Χωρίς την συμμετοχή του συνηγόρου στην δίκη, η θεμελιακή αυτή αρχή θα παρέμενε κενό γράμμα, μία τυπική απλώς διακήρυξη χωρίς πρακτική σημασία. Γιατί κατά κανόνα ο κατηγορούμενος δεν είναι σε θέση να ασκήσει μόνος του τα δικαιώματα του. Ούτε τις σχετικές γνώσεις έχει ούτε τις απαραίτητες ικανότητας.»


Αυτά και πολλά όλα εξαίρετα έγραφε ο αείμνηστος Γεώργιος Αλέξανδρος Μαγκάκης στην μονογραφία του «Ο συνήγορος – Μία παράδοση κατάκτησης του νομικού πολιτισμού. Μελέτη όχι μόνο για νομικούς», που δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά από τις εκδόσεις Σάκκουλα στην σειρά «Ποινικά» του έτους και επανακυκλοφόρησε σε διάφορες εκδόσεις, ανάμεσα στις οποίες η τιμής ένεκεν έκδοση της Εναλλακτικής Παρέμβασης Δικηγόρων Αθήνας του 2020 με την ευκαιρία της συμπλήρωσης των 30 χρόνων από την ίδρυση της.
Από το 1988 μέχρι σήμερα προστέθηκαν πολλοί άλλοι παράγοντες, οι οποίοι διεύρυναν καθοριστικά τόσο το πεδίο δράσης της δικηγορίας, όσο και τα όρια της ανεξαρτησίας του δικηγόρου από τα δικαστήρια. Ανέκυψαν ζητήματα σχετικά με τον αυτεπάγγελτο διορισμό δικηγόρων από τα δικαστήρια, παρά την θέληση των κατηγορουμένων σε περιπτώσεις αποχής των κατηγορουμένων από την δίκη και απειλές ποινικοποίησης της άρνησης δικηγόρων να αποδεχθούν ένα τέτοιου είδους διορισμό. Καμία από αυτές τις προσπάθειες ποινικοποίησης δεν ευδοκίμησε στην χώρα μας, με αποτέλεσμα όλες αυτές οι δοκιμασίες να σφυρηλατήσουν ακόμα περισσότερο την ανεξαρτησία του συνηγόρου.

 

Η τηλεοπτική δημοσιότητα


Από την άλλη πλευρά, η έκρηξη της τηλεοπτικής και αργότερα της διαδικτυακής δημοσιότητας και μάλιστα σε άμεσο χρόνο εξέλιξης ακόμα και εν τω γεννάσθαι πολλών υποθέσεων δημοσίου ενδιαφέροντος, αναγκαστικά διεύρυναν το πεδίο του δικηγορικού έργου όχι μόνο ενώπιον των δικαστηρίων, αρχών και υπηρεσιών, όπως περιγράφονται στο άρθρο 36 του ισχύοντος Κώδικα περί Δικηγόρων (ν. 4194/2013), αλλά συχνά και στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Και είναι φυσικό, γιατί η έκθεση των κατηγορουμένων και όλων των υπολοίπων υποκειμένων της δικαστικής διαδικασίας στη στηλίτευση από τα ΜΜΕ, που γίνεται συχνά χωρίς αρχές καθώς κύριος σκοπός τους είναι η αύξηση της θεαματικότητας των εκπομπών τους και ο ανταγωνισμός μεταξύ τους, αναγκάζει συχνά τους συνηγόρους να παρεμβαίνουν και στο πεδίο αυτό, ενώ είναι και πολλές οι περιπτώσεις που από την πλευρά των συνηγόρων, ιδίως σε υποθέσεις πολιτικού ενδιαφέροντος και «τρομοκρατίας», επιδιώκεται - και ορθά - η δημοσιοποίηση των θέσεων τους, προκειμένου να καταγγέλλονται κρατικές, αστυνομικές ή και δικονομικές αυθαιρεσίες, ιδίως σε υποθέσεις κατευθυνόμενες από αστυνομικές αρχές, που έχουν τον τρόπο μέσα από τα κυκλώματα των αστυνομικών συντακτών να διαρρέουν τις «ειδήσεις» και φήμες που εξυπηρετούν τον χειρισμό της υπόθεσης τους.


Το ζήτημα του μέτρου της χρήσης των Μ.Μ.Ε. από τους δικηγόρους παραμένει πάντα ζητούμενο. Ήδη με σημαντικές παρεμβάσεις του πριν από 25 χρόνια ο Δ.Σ.Α. καταδίκασε το φαινόμενο των «τηλεδικών» (προσοχή : όχι κάθε γενικά εμφάνιση δικηγόρου σε τηλεοπτικές εκπομπές, αλλά την άμεση αντιπαράθεση αντιδίκων δικηγόρων και παραγόντων των δύο πλευρών σε αυτές) και αντιμετώπισε ως πειθαρχικό αδίκημα την σχετική συμπεριφορά, από την άλλη όμως η «απελευθέρωση» του δικηγορικού επαγγέλματος με την κατάργηση της απαγόρευσης διαφήμισης των δικηγόρων, που αποτελούσε στοιχειώδη έκφραση δεοντολογικής υποχρέωσης, άνοιξε τους ασκούς του Αιόλου, αφού κατέστησε δυνατή και νόμιμη την δικηγορική προβολή και διαφήμιση.


Παρόλα αυτά, η συντριπτική πλειοψηφία των δικηγόρων επιδεικνύει αυτοπεριορισμό και αυτοσυγκράτηση, θέτει η ίδια το μέτρο στον τρόπο με τον οποίο εκφράζεται, αποφεύγει τα «ξεκατινιάσματα» και περιορίζεται σε όσα είναι αναγκαία για την προβολή των στοιχειωδών θέσεων των ανθρώπων που εκπροσωπούν.


Στο δικηγορικό περιθώριο


Οι υποχρεώσεις αξιοπρεπούς συμπεριφοράς, ευγένειας, συναδελφικότητας και αλληλεγγύης προς τους συναδέλφους, ευπρέπειας και μετριότητας των γραπτών και προφορικών εκφράσεων, ευθύτητας και ευσυνειδησίας στον χειρισμό των υποθέσεων επιβάλλονται από τον Κώδικα Δεοντολογίας Δικηγορικού Λειτουργήματος και διαμορφώνουν τους κανόνες, με βάση τους οποίους πρέπει να ασκείται η δικηγορία.
Παράλληλα, με τον ίδιο Κώδικα όμως (άρθρο 30), αναγνωρίζεται ότι οι δικηγόροι έχουν όχι μόνο δικαίωμα, αλλά και την υποχρέωση να υπερασπίζονται με σθένος και συνέπεια τις απόψεις τους, να αντικρούουν τις αντίθετες απόψεις του Εισαγγελέα, των δικαστών και των εκπροσώπων της Αρχής και να αγωνίζονται για την απόδειξη της αθωότητας του εντολέα τους ή την ορθότητα των απόψεων του διαδίκου που υποστηρίζουν και γενικά να αγωνίζονται με όλα τα νόμιμα μέσα για την απόδειξη της αλήθειας και την ορθή ερμηνεία και εφαρμογή του νόμου, ενώ απαγορεύονται οι εκφράσεις κολακείας για την απόσπαση συμπάθειας ή ευνοϊκής απόφασης ή ενέργειας.


 *Ο Κώστας Παπαδάκης είναι δικηγόρος, συνήγορος Πολιτικής Αγωγή στη δίκη της Χρυσής Αυγής, μέλος τη Πρωτοβουλίας Δικηγόρων και Νομικών που πρωτοστατεί στις κινητοποιήσεις ενάντια στην κρατική καταστολή.

ΣΧΟΛΙΑ
Το 20/20 magazine σέβεται απόλυτα το δικαίωμα του αναγνώστη/ριας, να εκφράζει ανεμπόδιστα και ελεύθερα τις απόψεις του/της στο πλαίσιο ενός ελεύθερου και κόσμιου διαλόγου. Παρόλα αυτά υπογραμμίζουμε ρητά ότι τα σχόλια των επισκεπτών του www.2020mag.gr, εκφράζουν και απηχούν αποκλειστικά τον χρήστη/ρια και μόνον αυτόν. Το www.2020mag.gr διατητηρεί το δικαίωμα να μην αναρτά ή/και να διαγράφει απρεπή, υβριστικά και διαφημιστικά σχόλια (απαγορεύονται επίσης τα σχόλια που παραπέμπουν με ενεργό link σε άλλες ιστοσελίδες). Οι χρήστες που θα χρησιμοποιούν ύβρεις, απρεπείς εκφράσεις ή θα προκαλούν, θα αποκλείονται.