Μικρές ιστορίες για μεγάλους έρωτες (για αυτούς που λείπουν σήμερα από την πλατεία Εξαρχείων)

Τα Εξάρχεια έχουν χάσει το κέντρο τους. Την πλατεία

Μικρές ιστορίες για μεγάλους έρωτες (για αυτούς που λείπουν σήμερα από την πλατεία Εξαρχείων)
ΠΡΟΒΟΛΗ

Τα Εξάρχεια ήταν και παραμένουν γειτονιά. Μια από τις ελάχιστες που επιβιώνουν σε αυτό το σφιχτό, αστικό, "airbnbοποιημενο" πλαίσιο.  Έχει χάσει όμως το κέντρο της.

Την πλατεία. 

Ορόσημο. Σημείο συνάντησης. Δράσης. Αντίδρασης.

Τα Εξάρχεια, όχι μόνο λόγω της γεωγραφικής τους θέσης στο κέντρο της Αθήνας, αλλά κυρίως λόγω της στέγασης εκεί των τμημάτων του Πανεπιστημίου και του Πολυτεχνείου της Αθήνας, συνδέθηκαν με τους φοιτητές, την εξέγερση, τον αγώνα και τη διανόηση ήδη από το 1900. Από τη μεταπολίτευση και έπειτα, τα Εξάρχεια αποτέλεσαν περιοχή όπου στεγάστηκαν τα γραφεία οργανώσεων της κοινοβουλευτικής και εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς, καθώς και χώρος δράσης για αναρχικές ομάδες. 

Από τότε μέχρι και σήμερα, αυτή η χημική αντίδραση που συμβαίνει στα Εξάρχεια, κάθε φορά που κάτι αδικείται, διώκεται. Και καθώς δεν μπορούν να ξεριζώσουν τους κατοίκους τους και να ξανά φτιάξουν μια καλώς καμωμένη και καλουπωμένη κοινωνία, παίρνουν από τους Εξαρχειώτες τα σύμβολα του αγώνα τους. Την πλατεία τους. 

Η πλατεία Εξαρχείων είναι μικρή. Έχει σχήμα ορθογωνίου τριγώνου, το οποίο σχηματίζουν οι οδοί Στουρνάρα, Σπύρου Τρικούπη και η πεζοδρομημένη, στο ύψος της πλατείας, Θεμιστοκλέους. 

Η πλατεία ήταν χώρος συνάθροισης. Παρότι οι δημοτικές αρχές την είχαν αφήσει έρμαιο του εμπορίου ναρκωτικών, οι κάτοικοι την φρόντιζαν και την αγαπούσαν. Και προσπαθούσαν πολύ για αυτή και για τους έρωτές της. 

Οι «Τρεις Έρωτες» έχουν υποστεί φθορές από συγκρούσεις και δακρυγόνα,  έχουν βανδαλιστεί, έχουν περάσει περιπέτειες,  έχουν αγαπηθεί όσο λίγα αγάλματα αυτής της πόλης, έχουν γίνει σύμβολο μιας ολόκληρης περιοχής και μάρτυρες αμέτρητων γεγονότων.

Σήμερα, τους έχουν απομακρύνει από το βάθρο τους. 

Τρεις Έρωτες είναι ένας ορειχάλκινος φανοστάτης του οποίου τον στύλο στολίζουν τρία ανάγλυφα αγοριών, ο οποίος χρονολογείται περίπου το 1909.

Προσπάθησα να μάθω για πιο λόγο ονομάστηκαν έρωτες, αλλά μάλλον δεν κατάφερα να βρω κάποια εξήγηση. Όμως θα τολμήσω να δώσω μια. Αυτή η σκληρή, αγωνιστική και επαναστατική πλευρά των Εξαρχείων, υποκρύπτει έναν διάχυτο ρομαντισμό. Και η πλατεία δεν μπορεί παρά να είναι το κέντρο αυτού του ρομαντισμού. Πολλά ραντεβού έγιναν από κάτω τους, ίσως να γεννήθηκαν ακόμη περισσότεροι έρωτες εκεί. 

Οπωσδήποτε όμως, αυτά τα ορειχάλκινα μικρά αγοράκια που περιστρέφονται γύρω από τον φανοστάτη, κρατώντας το πρώτο ένα αγγείο, το άλλο ένα έγχορδο μουσικό όργανο και το τρίτο ένα κοχύλι, έχουν γίνει σημείο συνάντησης και ορόσημο της περιοχής. 

Πολύ μίλησα για τους έρωτες. Ίσως επειδή σήμερα λείπουν από την πλατεία.

Και η πλατεία λείπει από την πλατεία. Είναι περιφραγμένη ασφυκτικά με λαμαρίνες, τα δέντρα της έχουν κοπεί, τα πεζοδρόμια έχουν στενέψει και τίποτα πια δεν μοιάζει με την παλιά πλατεία.

Κάτοικοι των Εξαρχείων μίλησαν στο 20/20 mag. Μίλησαν για την γειτονιά που τις μεγάλωσε και τις διαμόρφωσε. Για την πλατεία τους. 

Ίσως είναι δύσκολο να καταλάβουμε για ποιους λόγους αντιστέκεται μια ολόκληρη γειτονιά σε ένα έργο που προωθείται ως αναβάθμιση της περιοχής. Είναι όμως έτσι;

Μια γειτονιά, δεν την φτιάχνουν τα ντουβάρια και οι δρόμοι, την φτιάχνουν οι άνθρωποι που την κατοικούν. Όσο είμαστε εμείς εδώ, θα είναι εδώ και τα Εξάρχειά μας

Γυναίκα,  ετών 52

«Στα  Εξάρχεια γεννήθηκα κι έχω ζήσει το σύνολο της ενήλικης ζωής μου. Στα Εξάρχεια πραγματοποιήθηκε η πρώτη μου επαφή με τη ζωή γενικότερα. Είναι ο τόπος που έτυχε στην αρχή - μα επέλεξα συνειδητά στη συνέχεια -  να ζήσω. Είναι όπως συχνά λέω, «το χωριό μου», ο τόπος μου, η γειτονιά μου, το σπίτι μου.

Δεν ξέρω πώς είναι  η ζωή σε άλλες γειτονιές, καθώς δεν έχω ζήσει πουθενά αλλού και τις έχω γνωρίσει μόνο ως επισκέπτρια. Το σίγουρο πάντως είναι πως η ζωή εδώ δεν είναι μονότονη - άλλες φορές με την (πολύ) καλή κι άλλες με την (πολύ) κακή έννοια. Όπως και να'χει, προσωπικά σε όποια γειτονιά κι αν βρεθώ, νιώθω πάντα ανακούφιση όταν επιστρέφω στα Εξάρχεια. Αυτό θεωρώ πως είναι μάλλον και ο βασικός λόγος που τα Εξάρχεια διαφέρουν από άλλες, «ήσυχες» γειτονιές του κέντρου. Εδώ δεν βαριόμαστε ποτέ.

Με τα παραπάνω δεδομένα, μου είναι δύσκολο να είμαι απολύτως αντικειμενική, γιατί αυτή την πλατεία την έχω ζήσει σε όλες της τις φάσεις των τελευταίων 50 χρόνων - και την αγαπούσα εξίσου κι όταν πέρναγε «άσχημες» στιγμές.  Έχω αναμνήσεις από περιόδους που βρισκόμουν και περνούσα ώρες ατελείωτες εκεί καθημερινά κι από άλλες που έκανα μέρες και εβδομάδες να την διασχίσω.  Η πλατεία όμως ήταν εκεί, ένα σημείο σταθερό - και ήξερα πως η επιλογή να βρεθώ ή όχι εκεί, ήταν ξεκάθαρα δική μου. Άλλωστε, τα πλακάκια, τα τσιμέντα, τα παρτέρια, οι θάμνοι και τα δέντρα, η πλατεία σαν χώρος, δεν ευθυνόταν ποτέ για την καλή ή κακή της εικόνα. Αυτό το ρύθμιζε ανέκαθεν τόσο θετικά όσο και αρνητικά, αποκλειστικά ο ανθρώπινος παράγοντας.

Πια, δεν μπορώ να τη δω πίσω από τον πανύψηλο φρικιαστικό λαμαρινένιο φράχτη με το συρματόπλεγμα των πέντε μέτρων. Έχει μετατραπεί σε ένα μέρος απροσπέλαστο, βίαια ξεκομμένο με ανείπωτη αγριότητα από το σώμα της γειτονιάς. Από το ίδιο μας το σώμα. Κάνω καθημερινά μια άσκηση: φέρνω στο μυαλό μου την εικόνα που γνωρίζω, που αγαπώ, την εικόνα που θυμάμαι, για να μην καταφέρουν ποτέ αυτό που θέλουν όσοι έστησαν εκεί αυτόν το φράχτη: Να ξεχάσω.

Για εμένα προσωπικά η φράση «αναπλαση της πλατείας» δεν σημαίνει τίποτα συγκεκριμένο. Ποια μορφή θα έχει αυτή η ανάπλαση; Πόσος  χώρος, πόσο πράσινο θα μου επιστραφεί; Τι θα έχει συμβεί έως τότε σε ό,τι συνέβαινε, μέχρι τώρα, γύρω της και μέσα σε αυτήν; Πόσο θα αλλάξει η λειτουργία της, θα ξαναγίνει πλατεία ή θα γίνει μια πλατφόρμα επιβίβασης/αποβίβασης περαστικών, τι από όσα γνωρίζω θα έχει χαθεί και τι θα διασωθεί;  Πότε θα ολοκληρωθεί αυτή η ανάπλαση, θα προλάβω να την δω; Αν είχα απαντήσεις για όλα αυτά, θα μπορούσα να απαντήσω κι εγώ με τη σειρά μου. Αλλά, δεν έχω.

Ένας σταθμός μετρό δεν θα αλλάξει εμένα, αλλά θα αλλάξει την ζωή γύρω μου. Θα αλλάξει το περιβάλλον μου, τους γείτονές μου, τα μαγαζιά που πηγαίνω, τους ανθρώπους που συναντώ. Σίγουρα αυτό θα έχει τελικά αντίκτυπο και στο πώς θα αισθάνομαι τη γειτονιά μου, αν θα νιώθω και τότε εξίσου κομμάτι της, όπως νιώθω μέχρι τώρα, ή αν θα με κάνει τελικά να νιώθω εγώ ξένο σώμα και διαρκώς υπό διωγμό.

Τα Εξάρχεια είναι μια γειτονιά όπου έχουν γίνει, μέσα στα χρόνια, πολλές προσπάθειες να «υποταχθούν» στις νόρμες των άλλων γειτονιών του κέντρου και να πάψουν να έχουν αυτό τον αέρα και αυτή την ελευθεριακή μυρωδιά της αμφισβήτησης, της διακίνησης ιδεών, της διαφορετικότητας, της καλλιτεχνικής έκφρασης και πάει λέγοντας. Η άποψή μου είναι πως οι περισσότερες - αν όχι όλες - παθογένειες της περιοχής (ναρκωτικά, παραβατικές συμπεριφορές κλπ) ήταν ενορχηστρωμένες προς αυτήν την κατεύθυνση και με αυτόν τον μοναδικό στόχο: Την υποβάθμιση και απαξίωση της ζωής μας εδώ.

Πιστεύω βέβαια ακράδαντα πως μια γειτονιά, δεν την φτιάχνουν τα ντουβάρια και οι δρόμοι, την φτιάχνουν οι άνθρωποι που την κατοικούν. Όσο είμαστε εμείς εδώ, θα είναι εδώ και τα Εξάρχειά μας. Αυτό θα τα κρατήσει, οι σχέσεις που έχουμε χτίσει μεταξύ μας, εμείς οι ίδιοι και οι ίδιες.  Τα καλούπια συνήθως εδώ τα φτιάχνουμε εμείς, με δικά μας σχέδια και χρώματα, κάπως ασυνήθιστα, κάπως διαφορετικα - και λυσσάνε όλοι να μας τα σπάσουν. Αλλά, όσο είμαστε εδώ εμείς, δεν έχουν ελπίδες - γι αυτό άλλωστε και προσπαθούν με τόση λύσσα να μας διώξουν.  Αλλά δεν πάμε πουθενά, μένουμε εδώ και υπερασπιζόμαστε τον τρόπο ζωής που επιλέξαμε και αγαπάμε, σε αυτή τη γειτονιά».

Τα Εξάρχεια δεν μπαίνουν σε καλούπια όσο μπορούν να παραμείνουν συμπεριληπτικά. Το καλούπι που αυτή τη στιγμή τους ετοιμάζεται καταργεί ακριβώς αυτό

Χρυσούλα

«Μένω στα Εξάρχεια 23 χρόνια. Τα Εξάρχεια τα θυμάμαι από παιδί, καθώς έμενα ως παιδί σε γειτονική περιοχή και τα επισκεπτόμουν με τους γονείς μου. Από τα 15 μου κυκλοφορούσα και μόνη μου. Πήγαινα φροντιστήριο στη Σολωμού. 

Τα Εξάρχεια είναι το «σπίτι» μου. Πάντα ήθελα να ζω σε μια γειτονιά του κέντρου, γειτονιά ζωντανή, με κόσμο και κινητικότητα. Είναι τα εφηβικά και φοιτητικά μου χρόνια. Είναι φίλοι, είναι έρωτες, είναι διασκέδαση. Είναι η γειτονιά που δε φοβήθηκα ποτέ ως κορίτσι να κυκλοφορήσω οποιαδήποτε ώρα της ημέρας. Είναι ιστορία. Είναι ατέλειωτες ώρες στα αμφιθέατρα του Πολυτεχνείου με συνελεύσεις και πολιτικές διαδικασίες. Είναι ο λόφος, η πλατεία, το πάρκο Ναυαρίνου. Είναι η Επιτροπή Πρωτοβουλίας Κατοίκων Εξαρχείων, οι τοπικοί αγώνες για τη βελτίωση της καθημερινότητάς μας. Είναι ο ψιλικατζής, το μανάβικο, ο φούρνος και τόσα μικρομάγαζα που ακόμα και να είχα ξεχάσει το πορτοφόλι μου, πάντα με εξυπηρετούν. Είναι οι δεκάδες καλημέρες, καλησπέρες, καληνύχτες που λέω ενώ περπατάω στο δρόμο. 

Είναι η γειτονιά που μεγαλώνω το παιδί μου και μέσα από αυτήν γνωρίζει τον κόσμο, το δίκαιο και το άδικο. Είναι συντροφικότητα και αλληλεγγύη. Σήμερα είναι μια τεράστια και διαρκής μάχη ενάντια στον εκτοπισμό και την αλλαγή της πόλης, στην προσπάθεια να μου πάρουν όλα τα παραπάνω 

Η ζωή στα Εξάρχεια σήμερα είναι δυσκολότερη, πιο πιεστική, ακριβώς γιατί νιώθω πια ότι αυτά που θέλω και έχω χάνονται. Τα Εξάρχεια έχουν ακόμα «παρέες», στέκια, έχουν καλημέρες. Έχουν ζωντανούς αγώνες και αντιστάσεις. Ακόμα και αν οι ελεύθεροι χώροι τους περιορίζονται και απειλούνται, έχουν ακόμα γεγονότα που οι παρέες δημιουργούν σε πεζόδρομους, στέκια και χώρους.

Η πλατεία έχει περάσει από 40 κύματα. Έχει υπάρξει αφιλόξενη, έχει υπάρξει, όμως, και ιδιαίτερα όμορφη. Η πλατεία ήταν συμπεριληπτική. Τα παγκάκια και τα πεζούλια της φιλοξενούσαν κάθε λογής κόσμο. Μικρούς, μεγάλους, μεγαλύτερους. Παιδιά που έπαιζαν, και ταυτόχρονα, ανθρώπους που η σύγχρονη αφήγηση ονομάζει «περιθώριο». Τα δέντρα της και η σκιά τους ήταν καταφύγιο για πολλούς και είχαν μια ζωντανή ιστορία. Αν και ήταν παρατημένη από την εκάστοτε δημοτική αρχή τη φρόντιζε ο κόσμος της, όπως και όσο μπορούσε. Η πλατεία πέρασε και σκλήρες περιόδους, με το εμπόριο ναρκωτικών και αντικοινωνικές συμπεριφορές να την απειλούν, αλλά τελικά με αυτούς που την νοιάζονταν να φροντίζουν με όσα μέσα και με όποιες απόψεις είχαν.

Σήμερα, δεν υπάρχει η πλατεία. Είναι φυλακή. Περνάς και νιώθεις ότι κάποιος έχει φυλακίσει εκεί μέσα τους ανθρώπους που έχουν περάσει δεκαετίες από αυτήν. Τη νιώθω να ασφυκτιά, αλλά να αντιστέκεται. Αφού είχαν κοπεί τα δέντρα, κάποια στιγμή ανέβηκα στη λαμαρίνα και είδα ότι στο πληγωμένο έδαφός της είχαν φυτρώσει χορτάρια πράσινα. Κυλούσαν τα δάκρυά μου γιατί ένιωθα ότι ήταν η εικονοποίηση της αντίστασης.

Δε μιλάμε για ανάπλαση, αλλά για καταστροφή, για κατάργηση. Η πλατεία είναι το σημείο συγκέντρωσης, το σημείο συνεύρεσης μιας κοινότητας. Η πλατεία μετατρέπεται σε χώρο διέλευσης, σε έναν τσιμεντένιο, απρόσωπο σταθμό μετρό. Ταυτόχρονα, ο χρόνος και η κατάσταση που δημιουργείται μέχρι να γίνει αυτός ο σταθμός οδηγεί την περιοχή σε ερημοποίηση. Και φυσικά, δε θα μπορούσε κανείς να μην συνδέσει την αλλαγή με την περαιτέρω αύξηση ενοικίων και αξιών. Ο σταθμός αυτός δεν συμφέρει τους μόνιμους κατοίκους γιατί απλά, δε θα υπάρχουν αν ολοκληρωθεί. Και κατά τη γνώμη μου, συνδέεται με τον συνολικό εκτοπισμό των κατοίκων του κέντρου. Θα έχουμε το δικαίωμα να ερχόμαστε με 1,40 στα Εξάρχεια, αλλά δε θα μπορούμε να μένουμε σε αυτά. 

Το μετρό απειλεί την ίδια μου την παραμονή στη γειτονιά, σε συνδυασμό με τη συνολική τουριστικοποίηση και τον εξευγενισμό της περιοχής. Ακόμα κι αν θεωρήσουμε ότι σε 10-15 χρόνια που μπορεί να φτιαχτεί, θα μένω εδώ, συγκοινωνιακά, δε βολεύει σε κάτι, δεν προσφέρει τίποτα περισσότερο από τις ήδη υπάρχουσες συγκοινωνίες. Άλλωστε σημασία έχει η ποιότητα αυτών και η ποσότητα των σταθμών, που έτσι και αλλιώς είναι πολλοί στην περιοχή. 

Συνολικά απειλούνται εδώ και χρόνια οι ελεύθεροι χώροι στα Εξάρχεια. Οι πεζόδρομοι και τα πεζοδρόμια είναι κατεστραμμένα και μάλιστα καταλαμβάνονται από τραπεζοκαθίσματα. Η βρωμιά στους δρόμους αισθητή. Η ηχορύπανση από τα νέα διασκεδαστήρια μη ανεκτή. Η ακρίβεια στα ενοίκια, αλλά και στα προϊόντα των καταστημάτων που πλέον είναι ελιτίστικα μη προσιτά, ακόμα και αν μιλάμε για ένα σάντουιτς ή μια 6αδα ποτήρια. Η εξαφάνιση υπηρεσιών (ταχυδρομεία, τράπεζες), η έλλειψη δημόσιων δομών που αφορούν παιδιά και ηλικιωμένους, η τραγική κατάσταση των σχολικών κτιρίων, αλλά και η έλλειψη σχολικών δομών (1 λύκειο για όλα τα Εξάρχεια και τη Νεάπολη). 

Τα Εξάρχεια ήδη έχουν αλλάξει. Στο μέλλον θα είναι μια ξένη γειτονιά, που δε θα είναι γειτονιά. Θα είναι πλήρως εμπορευματοποιημένα, χωρίς τους υπάρχοντες κατοίκους, ένα ατέλειωτο διασκεδαστήριο χωρίς τη δική του ταυτότητα. Αν θεωρούσαμε ότι η πολιτεία ήθελε να κάνει κάτι, θα ήταν να εφαρμόσει ακόμα και ήδη υπάρχοντες νόμους που αφορούν τον αριθμό και το είδος των μαγαζιών που ανοίγουν, το πλαφόν στα ενοίκια, τον περιορισμό της ανεξέλεγκτης δημιουργίας τουριστικών καταλυμάτων. Η πολιτεία δε θα το κάνει. Και αν ποτέ το κάνει είναι γιατί ένα ισχυρό κίνημα κατοίκων και θαμώνων των Εξαρχείων πρέπει να εκδηλωθεί. Κίνημα που θα συνδέει την κατοικία με τους ελεύθερους χώρους και τους όρους διαβίωσης, θα αντισταθεί σε ό,τι υπάρχει, αλλά και έρχεται, θα συγκρουστεί και με την υπάρχουσα κατάσταση. Και σε αυτό οι συλλογικότητες που ήδη υπάρχουν και δρουν πρέπει να ξεπεράσουν στεγανά και να σχεδιάσουν έναν βηματισμό που θα ξεκινά από το μικρότερο για να φτάσει στο μεγαλύτερο, θα μπορεί να είναι συμπεριληπτικός και πολύμορφος. 

Τα καλούπια εξυπηρετούν κάθε φορά το αφήγημα της εξουσίας. Άβατο, γαλατικό χωριό, εναλλακτικό μέρος κ.λπ. είναι καλούπια που η κυρίαρχη αφήγηση δημιουργεί ανάλογα με τη συγκυρία. Τα Εξάρχεια δεν μπαίνουν σε καλούπια όσο μπορούν να παραμείνουν συμπεριληπτικά. Το καλούπι που αυτή τη στιγμή τους ετοιμάζεται καταργεί ακριβώς αυτό».

Πνίγεται η φυσιολογικότητα μιας ζωντανής κοινωνικά γειτονιάς σε έναν κουβά κοκτέιλ.

Στεφανία

«Μενω στα Εξαρχεια απο το 2000 αλλα και παλιοτερα ο πατερας μου ειχε το ιατρειο του εδω.Τα Εξαρχεια ειναι η γειτονια μου. Μέχρι πρότινος ειχαν τα χαρακτηριστικα μιας αστικής γειτονιας: τα μαγαζάκια οπου οι μαγαζατορες σε αναγνώριζαν και δημιουργούσες σχεσεις μαζι τους, η κοινωνικη επαφη με καποιους γειτονες, ο παραγοντα επικοινωνιας και αλληλεπιδρασης με τους αλλους. 

Οι κατοικοι Εξαρχειων ειναι πολιτικοποιημενοι και ενδιαφερονται για τα κοινα και ετσι υπαρχει μια ζωντανη κοινοτητα ανθρωπων που αντιδρουν σε αυτα που συμβαινουν και εχουν αντανακλαστικα, οργανωνοντας διαμαρτυριες και δρασεις αλληλεγγυης.

Λογω των βιβλιοπωλειων, δισκοπωλειων, ανεξαρτητων κοινωνικων χωρων του Πολυτεχνειου, της Νομικης, η γειτονια σου δινει ερεθισματα σε ακαδημαικο και καλλιτεχνικο επιπεδο που δεν βρισκεις σε αλλες συνοικιες.

Η Πλατεια, πριν αρχισουν τα εργα ηταν σε μια δεινή κατασταση απο πλευρας καθαριοτητας, οργανωμενων παραβατικων δραστηριοτητων πωλησης ναρκωτικων, πλην ομως, εκτος του κεντρου της, ηταν ο μοναδικος ελευθερος δημοσιος χωρος διελευσης αλλα και πρασινου της γειτονιας. Τα δεντρα  της έδιναν μια πνοη δροσιας και σκιας και ο κενος χωρος πανω απο τα κεφαλια μας, μια αισθηση ελευθερης αναπνοης. 

Οι εγκληματικη αμελεια των τελευταιων κυβερνησεων την οδηγησαν σε απαξιωση. Μολις την χασαμε, νιώσαμε την ελλειψη της. Τωρα μοιαζει με τον Γκουανταναμο, με τον τοιχο του Εβρου,  με κλουβι.

Για 10 χρονια δεν υπαρχει ελευθερος χωρος για να συγκεντρωθει ο πληθυσμος αν συμβεί κάτι, όπως μια φωτια ή σεισμος. Αυτο το μαθαμε την δευτερη μερα που έκοβαν τα δεντρα της Πλατείας τον Νοέμβριο του 2023, όπου το σχολειο που είχε άσκηση για τον σεισμό, βρέθηκε σε αμηχανία, γιατί η επίσημη οδηγία, σε περίπτωση σεισμού, ήταν να κατεβάσουν οι καθηγητές τα παιδιά στην Πλατεία.

Αλλος δημοσιος χωρος δεν υπαρχει.

Με την νεότερη επέκταση των λαμαρινών δεν υπάρχει αρκετός χώρος για να περάσει ασθενοφόρο ή πυροσβεστικό σε περίπτωση ανάγκης αλλά και στην καθημερινότητα οι λαμαρινες στο 1.70 απο τις πολυκατοικιες (3.5μ χώρο δίνει η νομοθεσια) μαζί με τα τραπεζοκαθίσματα και τα μηχανάκια, καθιστά την διέλευση δυσάρεστη αν όχι αγχωτική.

Ήδη η κατάσταση στην αστυνομοκρατούμενη, σιδηρόφρακτη Πλατεία με θυμώνει και αυτό μαζί με την μαζικη τουριστικοποίηση και το ασύδοτο ξεπούλημα της γειτονιάς σε ξένους επενδυτές που μετατρέπει τις πόλεις μας σε λούνα παρκ κατανάλωσης, με εξουθενώνει.  Πνίγεται η φυσιολογικότητα μιας ζωντανής κοινωνικά γειτονιάς σε έναν κουβά κοκτέιλ.

Σε μερικά χρόνια οι φίλοι μου θα έχουν πάει σε άλλες γειτονιές και δεν ξέρω αν θα υπάρχει αυτό το κλίμα κοινωνικής επαγρύπνησης και ενδιαφέροντος για τα κοινά, οπότε και εγώ (που έχω δικό μου σπίτι) δεν ξέρω αν θα θέλω να ζω σε ενα μολ απλωμένο μέσα στον αστικό ιστό.

Τα Εξάρχεια δεν είναι το Μάτσου Πίτσου, ούτε η Ακρόπολη. Είναι οι άνθρωποι που ζουν εδώ. Γι’ αυτό και η προσπάθεια εκτοπισμού (που συμβαίνει για οικονομικούς λόγους σε όλη την Αθήνα, Ελλάδα, ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ελληνικά και ταϊλανδέζικα νησιά). Εδώ έχει  πολιτικό χαρακτήρα - όπως και η ιδιωτικοποίηση των δημόσιων Πανεπιστημίων -  και έχει σκοπό να σβήσει την «διαφορετική» (από το φιλελεύθερο πνεύμα) σκέψη, να απωλέσει την μνήμη ωστε να μην υπάρχει ούτε μια νότα διαμαρτυρίας και αντίστασης στην περιβαντολογική και κοινωνική εξαθλίωση στην οποία οδηγούμαστε (βρισκομαστε ηδη)».

Σήμερα η όψη της πλατείας μου φέρνει τεράστια θλίψη και θυμό. Ακούω μέρα - νύχτα τις σεξιστικές κουβέντες των ΜΑΤ που ακουμπάνε τις ασπίδες και τον καφέ τους στο αυτοκίνητο μου

 Ιώ Λε Μολλέρ, 39 ετών

«Μετακόμισα στην Αθήνα το 2016 και στην πλατεία Εξαρχείων το 2019. Πριν έρθω να ζήσω στην περιοχή όλοι με τρομοκρατούσαν, το αφήγημα για τα Εξάρχεια ήταν ότι είναι μια επικίνδυνη περιοχή. Εν τέλη ένιωσα πιο πολύ ασφάλεια από ότι σε άλλες περιοχές.

Τα Εξάρχεια ήταν για μένα μια πολιτική αφύπνιση. Το κλίμα αντίστασης και αλληλεγγύης που υπάρχει είναι σωτήριο για μένα. Είναι μια όμορφη γειτονιά που καταστρέφεται από την τουριστική εκμετάλλευση και από τα έργα για το μετρό, υπό την παρακολούθηση της αστυνομίας. Νιώθω ότι όλα με διώχνουνε από εδώ και όσο και να μου αρέσουν τα Εξάρχεια, έχω αρχίσει να κουράζομαι πολύ.

Τα Εξάρχεια τα διαφοροποιεί αυτός ο ιστός ανθρώπων που μένουν ή έρχονται στα Εξάρχεια και νοιάζονται για την περιοχή, είναι κάτι που δεν είχα ξανα ζήσει. Από τις δράσεις στο λόφο Στρέφη ή στην πλατεία (όχι πια), τις καταλήψεις, την κοινωνική κουζίνα ή τον γείτονα που μαγειρεύει για τους φίλους του καθημερινά, γιατί δεν έχουν λεφτά. Είναι μια μικρή κοινωνία όπου υποστηρίζει ο ένας τον άλλον.

Από το παράθυρο του σαλονιού μου βλέπω την πλατεία. Πριν κάποιους μήνες έβλεπα δέντρα, έβλεπα μόνο πράσινο. Από κάτω η πλατεία ήταν βρώμικη και αρκετά παρατημένη, με πολλά ναρκωτικά. Υπήρχαν όμως συναυλίες, φεστιβάλ, προβολές, δράσεις για παιδιά και μικρή βιολογική λαϊκή τις Κυριακές. Μπορούσα να βγάζω τον σκύλο μου κάθε πρωί και να πίνω καφέ στην σκιά.

Σήμερα η όψη της πλατείας μου φέρνει τεράστια θλίψη και θυμό. Απο το παράθυρο μου βλέπω σκόνη και σίδερα φυλακής υψίστης ασφάλειας. Ακούω μέρα - νύχτα τις σεξιστικές κουβέντες των ΜΑΤ που ακουμπάνε τις ασπίδες και τον καφέ τους στο αυτοκίνητο μου. Στην πολυκατοικία δεν έχουμε πια γείτονες αλλά ακούμε τους τουρίστες να φωνάζουν και να ψάχνουν το airbnb τους. Την πλατεία την αποφεύγω όσο γίνεται, γιατί πέρα από την στεναχώρια που μου προκαλεί δεν μπορείς και να περάσεις πια γιατί το διαδρομάκι 1,5 μέτρου είναι πάντα μπουκωμένο με τραπεζοκαθίσματα και τουρίστες αλλά επίσης η αντανάκλαση της λαμαρίνας σου καίει το δέρμα, αρχές Ιουνίου.

Ο τρόπος που γίνεται η ανάπλαση είναι για μένα απαράδεκτος. Για παράδειγμα, δεν μπορώ να περιγράψω το πόσο τραυματική εμπειρία ήταν η κοπή των δέντρων που βλέπαμε να γίνονται κούτσουρα ένα ένα ενώ δεχόμασταν βία από την αστυνομία. Η ανάπλαση υποβαθμίζει τα πάντα στην καθημερινότητα μου. Βλέπω να διώχνονται οι φίλοι μου από τα σπίτια τους, να ακριβαίνουν όλα, να ξεφυτρώνουν μόνο πανάκριβα μαγαζιά, πλέον κάνω μάθημα γιόγκας στα αγγλικά και στο Στρέφη με βγάζουν οι τουρίστες φωτογραφίες με το σκύλο μου σαν να είμαι κομμάτι της ατρακτσιόν.

Προσωπικά νομίζω πως το μετρό θα με διώξει και μένα εν τέλει από την περιοχή. Τα έργα που δεν έχουν ξεκινήσει καλά καλά είναι ήδη ανυπόφορα από την σκόνη και το θόρυβο που προκαλούν. Δουλέυοντας και από το σπίτι δεν μπορώ να φανταστώ πως θα το αντέξω αυτό για την επόμενη δεκαετία. Δεν με ενδιαφέρει να ζω και σε μια περιοχή που είναι κέντρο διασκέδασης για τουρίστες και δεν θα έχω μάλλον και την οικονομική δυνατότητα να το κάνω.

Τα Εξάρχεια σε λίγα χρόνια θα έχουν λιγότερους κατοίκους και περισσότερους τουρίστες, θα έχουν γίνει airbnb τα περισσότερα διαμερίσματα, οι ξεναγήσεις του τύπου Rebel tours ή Sweet anarchy θα δίνουν ραντεβού στην έξοδο του μετρό. Θα μετατραπούν σε μια πλατεία-πέρασμα με πολύ τσιμέντο και χαμηλή βλάστηση».

Οι γειτονιές είναι οι άνθρωποι, η ιστορία, οι μνήμες, οι δεσμοί. Σε μια πλατεία που όλα αυτά έχουν σαρωθεί από την ανάπλαση, για ποιά γειτονιά μιλάμε;

Βαρβάρα, ετών 42

«Μένω στη γειτονιά από πάντα, καθώς εδώ είναι το πατρικό μου, που έχτισε ο παππούς μου αρχές του '50 στη Νεάπολη. Άρα μάλλον δεν θυμάμαι ακριβώς την πρώτη μου επαφή με την γειτονιά γιατί ήμουν μωρό. Ίσως η πρώτη πιο συνειδητή ανάμνηση που έχω όντας παιδί του δημοτικού είναι οι αφίσες στους τοίχους της γειτονιάς που μου φαινόταν υπέροχο να βλέπω τι γίνεται και να ενημερώνομαι με αυτό τον τρόπο.

Για μένα τα Εξάρχεια είναι η γειτονιά μου, η γειτονιά που μεγάλωσα, οι δρόμοι που ξέρω από μικρό παιδί, οι άνθρωποί μου, οι μνήμες μου. Η ζωή εδώ είναι όμορφη και δύσκολη ταυτόχρονα. Όμορφη γιατί έχω τους φίλους μου, τα μαγαζάκια τα συνοικιακά, τις καλημέρες, τις κουβέντες, την άνεση "να πάρω κάτι τώρα και να στο πληρώσω αύριο γιατί δεν έχω μαζί μου". Όμορφη γιατί κάθε δρόμος έχει διαφορετικό φως μέσα στη μέρα, γιατί στη Δερβενίων έχει πάντα ένα κοτσύφι που κελαηδάει, γιατί κάθε γωνιά έχει την ιστορία της. Δύσκολη γιατί αλλάζει γρήγορα και βίαια, όπως όλη η πόλη, έρμαιο του άκρατου εξευγενισμού που δεν έχει χώρο για γειτονιές και ανθρώπους. Δύσκολη γιατί λόγω του ιστορικού βάρους που φέρει, έχουν άποψη οι πάντες, γνωρίζοντες και μη γνωρίζοντες.

Αν κάτι διαφοροποιεί τα Εξάρχεια είναι η επιμονή των ανθρώπων. Επιμονή να μην μας ρουφήξει το τέρας της αποξένωσης, επιμονή να μην είμαστε αδιάφοροι, επιμονή στην αλληλεγγύη, επιμονή στην αίσθηση της γειτονιάς. Επιμονή να μην μας αλώσει ο κρατικός παραλογισμός. Είναι μια γειτονιά που σε κοινωνικοποιεί και σε πολιτικοποιεί, θέλεις δε θέλεις.

Η πλατεία έχει περάσει από πολλές φάσεις, όμορφες αλλά και πολύ δύσκολες. Πριν τις λαμαρίνες, δεν ήταν ευχάριστη η κατάσταση. Πιστεύω πως ακριβώς επειδή είναι η συγκεκριμένη γειτονιά στην οποία χωράνε όλοι, ήταν πολύ δύσκολο να διαχωρίσει κάποιος τη θέση του αναγνωρίζοντας το πρόβλημα της υποβάθμισης της πλατείας που σχεδόν πάντα ενορχηστρώνεται από το κράτος μεν, αλλά δεν το σταματήσαμε όταν έπρεπε δε. Σε κάθε περίπτωση, μια πλατεία που υπάρχει, μπορεί να γίνει καλύτερη. Μια πλατεία που χάνεται, δεν έχει δεύτερη ευκαιρία. Σήμερα μοιάζει με φυλακή.

Τα τελευταία χρόνια, όπου έχει υπάρχει ανάπλαση, το αποτέλεσμα είναι ένα: περισσότερο τσιμέντο και περισσότερα μαγαζιά με περισσότερα τραπεζοκαθίσματα, ανύπαρκτο πράσινο και ανύπαρκτος ελεύθερος χώρος. Με πρόσχημα ένα αχρείαστο σταθμό μετρό, το ίδιο ακριβώς έργο θα δούμε και στην πλατεία. Ήδη έχουν κοπεί τα δέντρα της εν μέσω κλιματικής αλλαγής που τα χρειαζόμαστε περισσότερο από ποτέ. Αν πάμε απευθείας στο τελικό αποτέλεσμα που προωθούν (χωρίς να σχολιάσουμε σκόνη, ηχορύπανση, κυκλοφοριακό, επικινδυνότητα) θα δούμε μια "πλατεία" όλο τσιμέντο με εισόδους - εξόδους του σταθμού, μαγαζιά-αλυσίδες και περαστικούς. Μαζί με τα ενοίκια που έχουν φτάσει στο θεό λόγω airbnb και ανάπλασης, αποχαιρέτα τη γειτονιά που χάνεις. Οι γειτονιές είναι οι άνθρωποι, η ιστορία, οι μνήμες, οι δεσμοί. Σε μια πλατεία που όλα αυτά έχουν σαρωθεί από την ανάπλαση, για ποιά γειτονιά μιλάμε;

Σίγουρα θα αλλάξει ο τρόπος ζωής μου εδώ. Ήδη οι αλλαγές είναι ορατές. Τα ενοίκια έχουν φτάσει σε δυσθεώρητα ύψη, ενώ ταυτόχρονα εκδιώκονται κάτοικοι απο ολόκληρες πολυκατοικίες για να γίνουν airbnb. Ανοίγουν συνεχώς καταστήματα εστίασης άχρωμα, άοσμα, μια από τα ίδια με επακόλουθο απίστευτη ηχορύπανση και έλλειψη θέσεων πάρκινγκ. Για κάποιο λόγο άνθρωποι άσχετοι με τη γειτονιά πιστεύουν πως εδώ δεν μένουν άνθρωποι αλλά μόνο τουρίστες, άρα δεν χρειαζόμαστε ηρεμία, δεν δουλεύουμε, δεν κοιμόμαστε, δεν έχουμε προβλήματα, δεν έχουμε παιδιά, οπότε ας το κάνουμε παιδική χαρά. Και ακριβώς επειδή δεν είμαστε άνθρωποι, δεν πειράζει που έχει παντού αστυνομία 24/7 να στρατοπεδεύει έξω από τα σπίτια μας. Δεν είναι μόνο το πώς θα είναι σε δέκα χρόνια, είναι το τι θα έχει συμβεί στο μεταξύ.

Φυσικά υπήρχαν προβλήματα, ποια γειτονιά είναι ιδανικά πλασμένη; Ειδικά από τον Δεκέμβρη του 08 και μετά, επικράτησε μια ελευθεριότητα και ερχόταν κόσμος απλά για να ξεδώσει αδιαφορώντας για την γειτονιά. Μουσικές όλο το βράδυ, ναρκωτικά παντού, φασαρία συνέχεια και αν τόλμαγες να τους πεις μια κουβέντα σε βρίζανε κιόλας. Ταυτόχρονα με την αδιαφορία του δήμου για τα πεζοδρόμια, τους δρόμους, τα φώτα κλπ ήταν ήδη εκρηκτική η κατάσταση. 

Τα έργα του μετρό δεν θα ολοκληρωθούν γιατί δεν θα προχωρήσουν. Είναι η μοναδική πλατεία που έχει κτίρια επάνω ακριβώς στην πλατεία, και αυτό από μόνο του είναι απαγορευτικό. Η απόσταση από τις εισόδους των πολυκατοικιών είναι στο 1,70, πράγμα που σημαίνει ότι δεν περνάει ούτε ασθενοφόρο, ούτε πυροσβεστικό. Ήταν το μόνο σημείο συγκέντρωσης σε περίπτωση σεισμού. Στα τουλάχιστον 12 χρόνια που θα κρατήσουν τα έργα, ποιές είναι οι πιθανότητες να μη γίνει το κακό; Υποθετικά πάντως, θα είναι μια αδιάφορη τσιμεντένια τύπου πλατεία με κάτι θάμνους, τραπεζοκαθίσματα, είσοδο/έξοδο σταθμού και γύρω γύρω φανταχτερά μαγαζιά που δεν θα έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα. Ό,τι ακριβώς έχει γίνει και σε άλλες περιοχές, πχ στο ιστορικό κέντρο που έχει γίνει touristland και κανείς δεν αναφέρει τις μικρές επιχειρήσεις που έχουν κλείσει, τις μαφίες που κυκλοφορούν με θωρακισμένα τζιπ μέρα μεσημέρι ή τους άστεγους που κοιμούνται στην Ερμού. 

Για να παραμείνουν τα Εξάρχεια γειτονιά πρέπει να ακυρωθεί η κατασκευή του σταθμού και να φύγουν από παντού οι αστυνομικές δυνάμεις ώστε να κερδίσουμε τον ελεύθερο χώρο που χρειαζόμαστε για να πιάσουμε το νήμα από την αρχή. Αν οι κάτοικοι παραμείνουν, θα παραμείνει και το ιδιαίτερο χρώμα της γειτονιάς. Θέλει αγώνα, θέλει προσπάθεια αλλά θα γίνει. 

Η φυσιογνωμία της γειτονιάς όπως έχει διαμορφωθεί με τα χρόνια δείχνει ότι όχι, τα Εξάρχεια δεν μπαίνουν σε καλούπια. Τα χαρακτηριστικά της αυτοοργάνωσης, της συλλογικότητας, της αλληλεγγύης, των πολιτικών διαφωνιών και της συνύπαρξης αυτών, της πολιτικοποίησης και της αναζήτησης, θα υπάρχουν πάντα εδώ πέρα. Όσο υπάρχουν άνθρωποι που αντιστέκονται στις κυβερνητικές πρακτικές και στη λαίλαπα του φιλελευθερισμού, τα Εξάρχεια δεν θα μπουν ποτέ σε καλούπι».

Φωτογραφίες: Μαρία Γαλάτη

Ακολουθήστε το 20/20 Magazine στο Google News, στο Facebook, το Twitter και το Instagram.
ΠΡΟΒΟΛΗ